Họ Bùi Nghệ An | Giới thiệu di tích | Văn bia đề danh tiến sĩ khoa Canh Thìn niên hiệu Chính Hòa năm thứ 21 (1700)
 
Untitled Document
Văn bia đề danh tiến sĩ khoa Canh Thìn niên hiệu Chính Hòa năm thứ 21 (1700)
Ngày cập nhật : 12/11/2011
HỌ BÙI NGHỆ AN | Bùi Hữu Nhậm (1676 - 1740) người xã Thanh Tuyền, huyện Nam Đường (nay thuộc xã Nam Thanh, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An). Ông làm quan Cấp sự trung. Sau khi mất, ông được tặng Tham chính.




VĂN BIA ĐỀ DANH TIẾN SĨ KHOA CANH THÌN NIÊN HIỆU
CHÍNH HOÀ NĂM THỨ 21 (1700)

(Gồm 19 Tiến sĩ - trong đó có Tiến sĩ BÙI HỮU NHẬM - Quê ở Nam Thanh - Nam Đàn - Nghệ An)
-----------------------------------------------------


Trời mở vận trung hưng, sao Khuê sáng điềm trị.

Hy Tông Chương hoàng đế kế nối cơ đồ châu ngọc mà dựng ngôi chí tôn, nắm gương trời để giữ quyền trị nước. Thực nhờ Chiêu Tổ Khang vương một dốc ý tôn phù, một lòng giúp sáng. Phàm quy mô trị bình đều thi hành theo trật tự, mà quy chế kén chọn kẻ sĩ lại càng được lưu tâm. Năm Canh Thìn rồng bay, đúng kỳ mở khoa đại tỉ. Mùa xuân tháng ba xuống chiếu thi Hội cho các Cử nhân trong nước. Đặc sai Hậu hoà quân doanh phó Đốc tướng Thái bảo Tuyên Quận công Trịnh Quán làm Đề điệu, Bồi tụng Ngự sử đài Đô Ngự sử Hương Giang tử Nguyễn Quán Nho làm Tri Cống cử, Bồi tụng Hình bộ Tả Thị lang Khánh Sơn nam Nguyễn Thế Bá và Bồi tụng Lễ bộ Hữu Thị Lang Thi Khánh nam Hoàng Công Chí làm Giám thí, cùng các quan Khảo thí, Tuần xước và các ty trong ngoài chia giữ các việc.

Bấy giờ người dự thi đông đến trên 2.000 người, chọn được hạng xuất sắc là bọn Nguyễn Hiệu 19 người. Ngày tháng 5 triệu vào Điện thí, ban cho Nguyễn Đình Ức đỗ Tiến sĩ cập đệ, bọn Tạ Đăng Huân 3 người đỗ Tiến sĩ xuất thân, bọn Trần Toàn 15 người đỗ đồng Tiến sĩ xuất thân. Ngày 22 xướng loa gọi tên người thi đỗ, quan Bộ Lễ rước bảng vàng ra treo ngoài cửa nhà Thái học. Sau đó lại ban cho áo mũ phẩm phục, hoa bạc yến Quỳnh, cưỡi ngựa đi xem phố phường, rồi vinh quy quê nhà. Đãi ngộ ưu thưởng, ơn vinh thật rất mực long trọng vậy. Duy việc khắc đá đề danh thì chưa kịp dựng, bởi vì các khoa trước cũng có khoa còn chưa khắc bia.

Đến nay, Hoàng thượng bệ hạ kế thừa đại thống, chấn hưng nền văn. Thực nhờ [Đại nguyên suý Thống quốc chính Thượng sư An Vương] cùng chung một đức, kính giúp xử lý muôn việc, theo quy chế cũ đến thăm nhà Thái học, nghĩ muốn khôi phục lệ xưa, đối với các khoa chưa khắc bia bèn sai nhất tề khắc dựng. Về khoa Canh Thìn thì sai thần soạn bài ký.

Xét thần văn chương kém cỏi, sao đủ phô trương việc lớn. Nhưng soạn thuật là chức trách của thần, thần đâu dám đến cùng từ chối. Kính cẩn cúi đầu rập dầu dâng lời rằng:
Hiền tài là nguyên khí của quốc gia, được hiền tài thì nước nhà thịnh sáng. Các bậc đế vương xưa nay lựa chọn hiền tài chẳng phải riêng theo một mối. Từ thời trung về sau, tuỳ thời châm chước cho thích nghi, thế rồi bắt đầu đặt ra phép khoa cử. Nhưng phép ấy mà thi hành rất lâu dài, được người nhiều nhất thì không gì bằng khoa thi Tiến sĩ vậy. Nhờ đó nhà nước mới chọn lựa cất dùng hiền tài, kẻ sĩ có bậc thang để bước lên đường công danh sự nghiệp, không ai không do con đường ấy. Vì thế cho nên triều ta đời trước làm đời sau tiếp nối, lúc đầu thì mở ra, về sau bồi đắp, chỉ có khoa thi Tiến sĩ là đầy đủ ý nghĩa. Đó là do đối với khoa cử các triều đều chú ý quan tâm, đặt định lễ nghi chu đáo, có quy chế đề phòng mọi khuất tất mà lại được coi là công việc lớn lao nhất và cần cấp nhất nên mới được như thế chăng ?

Sĩ đại phu xuất thân từ khoa cử, được tin dùng long trọng, đãi ngộ đã ưu hậu, lại được khắc họ tên trên đá tốt dựng ở nhà Quốc học, khiến cho mọi người thấy được sự vẻ vang ái mộ, lưu tiếng khen đến vô cùng. Ơn khích lệ khen thưởng như thế có lẽ khó nói hết bằng lời. Vậy thì kẻ sĩ được đề danh vào bia đá này, sự đền đáp phải nên thế nào ? Cố nhiên là phải khắc ghi ơn sâu, trau dồi đức hạnh, rèn giũa tiết tháo như giữ ngọc gìn vàng. Khí phách phải trong suốt như băng tuyết, tấu bẩm phải như thuốc đắng đá châm, không xuê xoa dễ dãi; nói bàn phải chắc chắn thẳng ngay, không a dua dựa dẫm, suy nghĩ thì phải lo làm sáng pháp độ hoàng gia. Làm trụ đá cho miếu đường, đặt quốc gia vào chốn vững yên như Thái Sơn bàn thạch, cùng vui với nước cho đến khi sông cạn đá mòn. Như thế thì danh tiếng cùng với bia đá này sẽ thơm truyền mãi mãi không nát vậy. Thảng hoặc có kẻ ngoài cứng trong giòn, trước trinh chính mà sau vẫn đục, danh thực không hợp, lời nói trái ngược việc làm, thì cũng như viên ngọc bị xơ xước, không thể che giấu được, chỉ làm vết nhơ cho bia đá này, há chẳng nên thận trọng hay sao ? Há chẳng đáng lấy làm răn hay sao !

Thần kính cẩn làm bài ký.

Cẩn sự lang Hàn lâm viện Hiệu lý Bùi Sĩ Tiêm 3 vâng sắc soạn.

Tá lý công thần Đặc tiến Kim tử Vinh lộc đại phu Tham tụng, Thượng thư Bộ Lại kiêm Đông các Đại học sĩ Thiếu phó Liêm Quận công Nguyễn Quý Đức vâng sắc nhuận.

Bia dựng ngày 2 tháng 3 niên hiệu Vĩnh Thịnh thứ 13 (1717) Hoàng Việt.

Đệ nhất giáp Tiến sĩ cập đệ: 1 người.
- Nguyễn Đình Ức: xã Nguyệt Áng, huyện Thanh Trì.

Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân: 3 người.
- Tạ Đăng Huân: xã Đại Phùng, huyện Đan Phượng.
- Hồ Phi Tích: xã Hoàn Hậu, huyện Quỳnh Lưu.
- Đinh Nho Hoàn: xã An Ấp, huyện Hương Sơn.

Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân: 15 người.
- Trần Toàn: xã Nghĩa Đô ,huyện Từ Liêm.
- Nguyễn Hiệu: xã Lan Khê, huyện Nông Cống, Hội Nguyên.
- Nguyễn Quốc Bảo: xã Chi Nê, huyện Chương Đức.
- Đặng Quốc Đỉnh: xã Cát Xuyên, huyện Hoằng Hoá.
- Bùi Hữu Nhậm: xã Thanh Tuyền, huyện Nam Đường.
- Nguyễn Trung Quán: xã Cổ Hiền, huyện Thượng Phúc.
- Lê Hữu Hỷ: xã Liêu Xá, huyện Đường Hào.
- Nguyễn Y: xã Chương Tuyền, huyện Gia Phúc.
- Lại Duy Chí: xã Cổ Loa, huyện Đông Ngàn.
- Trương Minh Lượng: xã Nguyễn Xá, huyện Duy Tiên.
- Nguyễn Đình Tướng: xã Sơn Vi, huyện Sơn Vi.
- Nguyễn Quốc Quang: xã Kim Đôi, huyện Vũ Giàng.
- Nguyễn Công Hãng: xã Phù Chẩn, huyện Đông Ngàn.
- Ngô Đình Thạc: xã Tả Thanh Oai, huyện Thanh Oai.
- Nguyễn Phấn: xã Các Sa, huyện Yên Lạc.

Thị nội tuyển Thị nội Thư tả Hộ phiên Tiến công Thứ lang sở sứ, người xã Bái Giao huyện Đông Sơn là Nguyễn Đình Hoàn vâng viết chữ (chân).

Kim quang môn Đãi chiếu Triện thích thái hàm Tự thừa Liêu Tường nam Nguyễn Đình Huy vâng viết chữ triện.
         
(Trích: "Lịch sử > Lịch sử Việt Nam > Bia Văn Miếu")

Chú thích:

- Bùi Hữu Nhậm (1676 - 1740) người xã Thanh Tuyền , huyện Nam Đường (nay thuộc xã Nam Thanh, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An). Ông làm quan Cấp sự trung. Sau khi mất, ông được tặng Tham chính. Phần mộ của ông và tiến sĩ Vũ Duy Dương được các thân hào xã nhà chọn nơi song cải tại Đông bắc Rú Chùa, thuộc Đội 7A xã Nam Thanh, huyện Nam Đàn, Nghệ An.

- Theo gia phả của họ tộc: Tính ông cương trực, làm việc công tâm, pháp lý khiến những kẻ quyền thế, cường hào không thể dở ngón áp bức dân lành .Ông thường đi trấn ở Cao Bằng, thấy trong làng có ngôi đền thờ yêu quái được nhiều người sùng tín. Ông giải thích cho dân rõ điều mê muội phải bài trừ rồi ra lệnh thiêu hủy đền ấy.

Xem thêm: Văn bia hai tướng công Vũ, Bùi tại xã Nam Thanh huyện Nam Đàn 
                           
Trích dẫn và chú thích : Bùi Trọng Cầu - Họ Bùi Nghệ An.
 Bản in  Lên đầu trang

TÌM KIẾM BÀI VIẾT
THƯ VIỆN ẢNH
           Việc họ xưa & nay
 Văn hóa dòng họ: Diện mạo và hướng đi
 Văn hóa dòng họ và dòng họ văn hóa
 Vai trò tộc trưởng xưa và nay khác nhau như thế nào?
 Nguyên tắc cúng, khấn, vái, lạy
 Gia phả và nhà thờ họ
           Truyền thống văn hóa
 Bàn về cách xưng hô trong gia đình
 Đám giỗ có vị trí quan trọng trong việc thờ cúng tổ tiên
 Để gia phả trở thành nhân tố tích cực trong việc phát huy truyền thống văn hóa dân tộc Việt Nam
 Gia phong xứ Nghệ
 Gia đình, dòng họ - những vấn đề cơ bản của văn hoá làng, xã Việt Nam
           Làng quê Việt Nam
 Trò vui dân gian ngày xuân thuở xưa và ý nghĩa nhân văn của nó
 Việc làng nước ngày xưa
 Cổng làng - hồn Việt xưa nay vương vấn...
 Đình làng - gương mặt kiến trúc cổ Việt Nam
 Kiến trúc làng Việt Nam
TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ BAN LIÊN LẠC HỌ BÙI NGHỆ AN
Email :
hobuinghean@gmail.com - Website : www.hobuinghean.com.vn
Trưởng ban liên lạc : Bùi Xuân Lương - Điện thoại : 0945.912.618
Phụ trách nội dung : Bùi Chí Nhân - Điện thoại : 0915.555.977

du học nhật bản tại tp vinh học tiếng nhật tại tp vinh du học nhật bản tại nghệ an học tiếng nhật tại nghệ an