Họ Bùi Nghệ An | Làng quê Việt Nam | Trò vui dân gian ngày xuân thuở xưa và ý nghĩa nhân văn của nó
 
Untitled Document
Trò vui dân gian ngày xuân thuở xưa và ý nghĩa nhân văn của nó
Ngày cập nhật : 16/10/2012
HỌ BÙI NGHỆ AN | Tết đến, mọi công việc cấy cày, chài lưới, buôn bán…tạm dừng, tạm gác lại một bên. Nhà nhà lo việc sửa sang đường ngỏ sạch sẽ, phong quang, sắp xếp trang hoàng lại cửa nhà sao cho gọn gàng và chuẩn bị cổ bàn, bánh trái,…để lễ cúng tổ tiên, để tiễn năm cũ và chào đón năm mới.
Thành ngữ Việt Nam có câu “Vui như Tết”. Quả là như vậy! Tết vui không chỉ vì Tết là dịp để sum họp gia đình, gia tộc, để chú, bác, cậu, dì, bà con nội ngoại và xóm giềng tề tựu, gặp gỡ, thăm viếng nhau dưới một mái đình, mái nhà chung. Tết vui không phải chỉ bởi có:

Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ.
Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh


những thứ mà ngày thường ít xuất hiện trong đời sống gia đình, làng xóm…

Tết  còn là cơ hội để nam, phụ, lão, ấu nghỉ ngơi và tổ chức các sinh hoạt vui chơi giải trí…

Thuở xưa, người Việt Nam sau lũy tre xanh quanh năm chân lấm tay bùn, đầu tắt mặt tối nơi ruộng đồng, đầm phá, sông biển, núi đồi…kiếm miếng cơm, manh áo. Họ ít được nghỉ ngơi và cũng ít khi được thảnh thơi, được rảnh rang để tổ chức các sinh hoạt văn hóa tinh thần. Tết đến, mọi công việc cấy cày, chài lưới, buôn bán…tạm dừng, tạm gác lại một bên. Nhà nhà lo việc sửa sang đường ngỏ sạch sẽ, phong quang, sắp xếp trang hoàng lại cửa nhà sao cho gọn gàng và chuẩn bị cổ bàn, bánh trái,…để lễ cúng tổ tiên, để tiễn năm cũ và chào đón năm mới. Cùng với những công việc ấy, hầu hết các làng xã đều tổ chức các trò vui để mọi người cùng vui vẻ, cùng thi tài, thử sức. Phong phú và da dạng nhất phải kể đến các trò chơi dân gian. Có thể chia các trò vui này thành mấy loại sau:

- Trò vui mang tính trí tuệ
- Trò vui rèn luyện cơ bắp và sự nhanh nhạy, khéo léo
- Trò vui có liên quan đến thơ ca và hát hò…
- Trò vui sử dụng các con vật, đồ vật nhằm giải trí, mua vui


Tùy trừng loại trò vui mà không gian diễn xướng rộng hẹp và người tham gia nhiều ít khác nhau.

Các trò mang tính trí tuệ


Thuộc loại trò vui này có chơi cờ và đánh bài. Nhiều làng xã Tết đến tổ chức đánh cờ thẻ, cờ người. Bàn cờ là sân đình, quân cờ do các nam thanh, nữ tú đảm nhận. Cờ thẻ, cờ người không chỉ hấp dẫn những người mê cờ, giỏi cờ mà còn thu hút hàng ngàn người trong làng, ngoài xã đến xem và cổ vũ, động viên. Cuộc đấu cờ người nhiều nơi kéo dài đến vài ba ngày tết. Cùng với cờ người, các bàn cờ tướng cũng làm say lòng những kỳ phùng địch thủ ở thôn quê, nhất là các cụ ông và nhũng người biết chữ Hán, chữ Nôm.

Ít mê cờ tướng, các cụ bà, các chị tuổi ba bốn mươi thường gặp nhau để đánh bài tam cúc và các bé gái, bé trai thì chơi trò “cá, cua, bầu, bí..”. Các loại cờ, loại bài này ngày xưa chỉ yếu chỉ chơi cho vui, chơi lấy may, lấy “hên”, không mấy ai chơi vì tiền, vì bạc…

Các trò vui rèn luyện cơ bắp và sự nhanh nhạy, khéo léo

Con người xưa nay vốn ham thích vận động, nhất là nam nữ thanh niên. Từ nhiều sinh hoạt lao động hàng ngày như chèo thuyền, leo núi hái củi, đánh bắt cá trên sông biển,…ông cha ta đã nghệ thuật hóa một số động tác lao động để xây dựng nên các trò chơi tổ chức vào các dịp lễ tết, hội hè nơi thôn xã. Tùy từng địa phương, từng tập quán làm ăn sinh sống, mà các loại trò vui này được tiến hành với các nội dung, các hinh thức khác nhau. Người miền núi có trò tung còn, bắn nỏ, người đồng chiêm có trò bắt lươn, bắt chạch, đuổi vịt, đánh đu, nấu cơm thi, cơm cần; người vùng sông biển có bơi chải, đua ghe; còn đấu võ, đấu vật thì cả ba miền Bắc, Trung, Nam đều có làng tổ chức. Ngoài ra, các trò chơi nhỏ như đập nồi niêu, leo cây chuối, ném vòng cổ chai… hầu như hội làng nào cũng thấy góp mặt. Các trò vui vừa nêu trên giúp người thì rèn luyện cơ bắp, phát huy sự nhanh nhạy, khéo léo và cả tài “thao lược” nữa. Cứ xem cái cảnh:
                                    
                                       Trai đu gối hạt khom khom cật
                                       Gái uốn lưng ong ngửa ngửa lòng

                                                               (Chơi đu – Hồ Xuân Hương)

chúng ta cũng đủ thấy sự vui vẻ, đẹp đẽ, sinh động và đầy tinh thần thể thao của các trò vui dân gian ngày Tết.

Các trò vui có liên quan đến thơ ca và hò hát


Làm thơ, đặt vè, hát ví, hát ru, ca bài chòi, ca cải lương… là những sinh hoạt văn nghệ có sức hấp dẫn lớn. Yêu thơ ca, hò hát, người Việt nam đưa cả loại hình nghệ thuật này vào một số trò vui ngày tết. Chơi bài chòi và thả thơ được tổ chức ở một số làng xã miền trung và trong phủ đệ của các ông hoàng, bà chúa chốn cố đô xưa là một loại trò vui thanh cao, sang trọng mà không mất đi tính dân dã của nó. Người tham gia các trò chơi này thường là người yêu thích và có tài văn chương hoặc hò hát. Một con bài, một câu thơ nêu ra làm lời đố đều được diễn xướng bằng một làn điệu dân ca, hoặc một giọng ngâm thở trầm, bổng. Nó vừa làm thỏa mãn lòng mong muốn được nghe lời hát, tiếng thơ, vừa kích thích, vừa phát huy được tài phán đoán của người dự chơi trước những đề ra hóc búa.

Trò vui nhằm sử dụng các con vật, đồ vật nhằm giải trí mua vui

Nhằm làm phong phú thêm các trò vui ngày đầu xuân, ông cha ta xưa đã sử  dụng một số đồ vật và con vật tạo nên những hoạt động rất đặc biệt. Những trò vui này do con người đạo điễn, những con vật, đồ vật giữ vai trò diễn xứng.

Lướt qua một số trò vui dân gian, chúng ta thấy chứa đựng trong nó bao điều tốt đẹp. Người tham gia các trò chơi cái chính là để tìm niềm vui, để được hòa trong cái vui chung của xóm làng, không lấy việc hơn thua và thu lợi về tiền của làm đầu. Tâm linh được thăng hoa, được giải tỏa, tinh thần được sảng khoái, trí tuệ và thân thể được dịp rèn luyện, phát huy… đã đem lại bao điều hữu ích cho những người sáng tạo và tham gia các trò chơi dân gian. Tất cả đều vì con người, phục vụ cho con người. Ấy là ý nghĩa tốt đẹp và đậm đà tính nhân văn của những trò chơi được tổ chức ở các làng xã, phố phường thuở xưa trong dịp tết về, xuân đến.

Bùi Chí Nhân (Theo Tạp chí Sông Hương)
 Bản in  Lên đầu trang

- Việc làng nước ngày xưa (16/10/2012)
- Cổng làng - hồn Việt xưa nay vương vấn... (16/10/2012)
- Đình làng - gương mặt kiến trúc cổ Việt Nam (09/09/2012)
- Kiến trúc làng Việt Nam (09/09/2012)
TÌM KIẾM BÀI VIẾT
THƯ VIỆN ẢNH
           Việc họ xưa & nay
 Văn hóa dòng họ: Diện mạo và hướng đi
 Văn hóa dòng họ và dòng họ văn hóa
 Vai trò tộc trưởng xưa và nay khác nhau như thế nào?
 Nguyên tắc cúng, khấn, vái, lạy
 Gia phả và nhà thờ họ
           Truyền thống văn hóa
 Bàn về cách xưng hô trong gia đình
 Đám giỗ có vị trí quan trọng trong việc thờ cúng tổ tiên
 Để gia phả trở thành nhân tố tích cực trong việc phát huy truyền thống văn hóa dân tộc Việt Nam
 Gia phong xứ Nghệ
 Gia đình, dòng họ - những vấn đề cơ bản của văn hoá làng, xã Việt Nam
           Làng quê Việt Nam
 Trò vui dân gian ngày xuân thuở xưa và ý nghĩa nhân văn của nó
 Việc làng nước ngày xưa
 Cổng làng - hồn Việt xưa nay vương vấn...
 Đình làng - gương mặt kiến trúc cổ Việt Nam
 Kiến trúc làng Việt Nam
TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ BAN LIÊN LẠC HỌ BÙI NGHỆ AN
Email :
hobuinghean@gmail.com - Website : www.hobuinghean.com.vn
Trưởng ban liên lạc : Bùi Xuân Lương - Điện thoại : 0945.912.618
Phụ trách nội dung : Bùi Chí Nhân - Điện thoại : 0915.555.977

du học nhật bản tại tp vinh học tiếng nhật tại tp vinh du học nhật bản tại nghệ an học tiếng nhật tại nghệ an