Họ Bùi Nghệ An | Tản văn - Tuỳ bút | Nghĩ vặt về Văn hóa - Kỳ 1: Chuyện vui ngày tết
 
Untitled Document
Nghĩ vặt về Văn hóa - Kỳ 1: Chuyện vui ngày tết
Ngày cập nhật : 14/02/2015
HỌ BÙI NGHỆ AN | Na-pô-lê-ông xưa nói: “Trong mỗi cái bao đựng đạn của mỗi người lính, đều có sẵn một cây gậy thống chế”. Chắc rằng, Na-pô-lê-ông muốn động viên, nhắc nhở những người lính của mình rằng, ai cũng có thể thành tướng, miễn là phải lấy được cây gậy ấy ra.
Sách cũ viết, làm tướng cũng có 3 bậc:

- Bậc một, là “Dũng tướng”, có “Sức địch muôn người”, ra trận không sợ gì cảnh “Tên treo đầu ngựa, pháo ran mặt thành”, “Thà chết không lui”, “Coi cái chết nhẹ như lông hồng”, sẵn sàng “Da ngựa bọc thây”...

- Bậc hai, là “Trí tướng”, thông binh pháp, lắm cơ mưu, ngồi trong trướng mà có thể coi sóc cả một đạo quân, khi cần, lấy hậu quân làm tiền quân, biến hung thành cát, biết chiến thắng cả một chiến dịch.

- Bậc ba, là “Nhân tướng”, ở tít trong đại doanh mà có thể chỉ huy cả “Trí tướng” lẫn “Dũng tướng” cùng trăm vạn binh mã; hiểu cả trời, đất lẫn người, cả “ta” lẫn “địch”; có thể tạo ra cả một thế lớn, một cơ đồ, giúp vua “Trị quốc, bình thiên hạ”. Đó là tướng chiến lược, là vĩ nhân, có khi là thánh nhân, như Gia Cát Võ hầu, như Đức thánh Trần.... Ở họ, có cả “Nhân”, “Nghĩa”, “Lễ”, “Trí”, “Tín”.

Bàn xa là thế. Bàn gần về văn hoá với những người lính, xin được kể chuyện này:

Tết vừa rồi, có một Sở Giáo dục nọ, khác trước, học người xưa, Ban Giám đốc đề ra kế hoạch, đầu năm cùng nhau ra Văn Miếu Hà Nội để “Khai bút” cho cả ngành Giáo dục - Đào tạo địa phương mình.

Thật là tốt đẹp, thật là kính thày cô - trọng đạo học, thật là tao nhã!

Tôi hỏi: “Thưa! Các thày định viết gì ở Văn Miếu?”

Trả lời: “Chúng tôi có 5 người, mỗi người đã chọn sẵn một chữ, xin nhờ anh nghe, rồi ghép 5 chữ ấy thành một câu có nghĩa”.

Tôi hỏi tiếp: “Thưa! Đó là 5 chữ nào?”

Trả lời: “Người thì chọn chữ “Thành”, người chọn chữ “Đạt”, người lại chọn chữ “Tâm”, rồi chữ “Học”, chữ “Trí”.”.

Theo phép tính tổ hợp chập 5 của 5 nguyên tố, thì sau khi hoán vị các chữ theo mọi cách, ta sẽ được 120 câu, mỗi câu 5 chữ, đều gồm các chữ nói trên.

Tôi nói: “Thưa các thày! Nếu mỗi thày chọn một chữ cho riêng mình, theo ý mình, thì không phải là Ban Giám đốc đi “Khai bút” cho ngành mình, mà là mỗi người đi “Khai bút” riêng cho nó thỏa cái chí của riêng mình, có ghép lại thì vẫn khó tìm ra một câu có ý nghĩa thật hay, thật đắc địa, vì câu nào cũng hơi khiên cưỡng. Chi bằng, các thày hãy chọn một câu có sẵn 5 chữ của Thánh hiền cho cả ngành mình, rồi mỗi người viết một chữ trong đó. Thế là, về nghĩa thì tường minh, không khiên cưỡng, đủ ý cho chung cả ngành; về hành vi thì tao nhã, có gốc gác đẹp đẽ; lại không phải áp dụng toán học để “mò” lấy một câu không “kinh điển”, mà chỉ là một câu lắp ghép 5 cái ý riêng kia lại thôi.”

Hỏi: “Thế thì chúng tôi nên viết những chữ gì?”

Tôi bảo: “Theo ngu ý của tôi, tốt nhất là các thày chọn viết 5 chữ: “Nhân - Nghĩa - Lễ - Trí - Tín”. Vì, nếu ngành ta dạy ra toàn những người có đủ “Nhân - Nghĩa - Lễ - Trí - Tín” thì đó là đại phúc cho nước nhà. Nhân, là nhân văn, nhân đạo, nhân bản, là vì con người mà làm, vì nhân dân mà hành động... Nghĩa, là “Vì nghĩa quên thân”, là “Phò chính bỏ tà”, là không “Ăn cháo đá bát”, là “Hào hiệp trượng nghĩa”, là “Giữa đường dẫu thấy bất bằng mà tha”, là không “Tham vàng bỏ ngãi”... Lễ, là “Kính trên nhường dưới”, là không “Cá mè một lứa”, không “Cá đối bằng đầu”, không “Chó nhảy bàn độc”, là biết “Vật nào chỗ nấy”, là không “Đũa mốc chòi mâm son”, là không bằng cấp rởm, không “Trèo cao ngã đau”, không “Đã yếu lại thích ra gió”... Trí là tài trí, là trí tuệ, là có học, là biết “tri lý”, là “Trên thông thiên văn, dưới tường địa lý, giữa hiểu lòng người”, có tài thao lược, có thể xoay chuyển tình thế, có thể trước tác - như người xưa nói - “Làm trai sống ở trên đời, phải lấy một người vợ, đẻ một đứa con, xây một ngôi nhà, trồng một cái cây và viết một cuốn sách”, là “Tu” được “thân”, “Tề”  được “gia”, “Trị” được “quốc”, “Bình” được “thiên hạ”, dẫu chưa “Kinh bang tế thế”, thì chí ít cũng tạo được gia phong... Tín, là không “bất tín”, vì chỉ cần “bất tín” một lần thì không ai tin anh nữa, là “Lời nói đi đôi với việc làm”, là không “Miệng quan trôn trẻ”, là “Nói lời phải giữ lấy lời - Đừng như con bướm đậu rồi lại bay”, là “Vua không nói chơi”, là “Một lời như dao chém đá”, khi ở dưới thì trên tin, ở trên thì dưới cậy, không "Ăn bớt ăn xén", không nói dối nửa câu, không lừa lọc để “Vinh thân phì gia”, không “Chọc gậy bánh xe”, không “Gắp lửa bỏ tay người”, không “Lừa thày phản bạn”, không “Tạo hiện trường giả”, không xóa dấu vết để “Hạ cánh an toàn”... Giáo dục

- Đào tạo làm được như thế, thì có thể phá bỏ 90% trại tù và trại cải tạo, thì có thể giảm 90% biên chế ngành an ninh nội địa, giảm 70% biên chế hành chính các cấp... Các thày mà “Khai bút” như thế thì cũng thỏa cái chí mình, thỏa cái lòng mình, lại làm vui lòng Đức Khổng Tử và thày Chu Văn An ở "Văn Miếu", cả ngành cũng được nhờ.”

Chuyện dừng ở đó. Cũng không ai nói lại với tôi, rằng Tết vừa rồi, các thày ấy viết gì ở Văn Miếu. Nhưng thôi! Thời này mà còn có cả một Ban Giám đốc một Sở Giáo dục - Đào tạo, nghĩ đến chuyện ra nơi “Cửa Khổng sân Trình” để “Khai bút”, thì cũng đã là quý lắm rồi! Đó hiển nhiên là một hành vi hướng về văn hoá.
Suy thêm ra, để thành “Nhân tướng”, “Trí tướng”, “Dũng tướng”, thậm chí để thành một người lính tốt, cũng từ đầu, phải biết hướng thiện, hướng thượng, hướng về văn hoá.

Na-pô-lê-ông xưa nói: “Trong mỗi cái bao đựng đạn của mỗi người lính, đều có sẵn một cây gậy thống chế”. Chắc rằng, Na-pô-lê-ông muốn động viên, nhắc nhở những người lính của mình rằng, ai cũng có thể thành tướng, miễn là phải lấy được cây gậy ấy ra. Mà muốn lấy được cây gậy ấy, thì phải là người có đủ “Nhân - Nghĩa - Lễ - Trí - Tín”, chứ không phải cứ muốn là có, cứ mua là được. Tức là, phải có, phải giàu văn hóa lắm!

Bùi Hoa Nam
 Bản in  Lên đầu trang

- Họ Bùi quê tôi (27/06/2017)
- Cần lắm những tấm lòng (05/12/2016)
- Mừng họ Bùi đón bằng di tích Đoan Quận công Bùi Thế Đạt (26/02/2016)
- Tản mạn những ngày cuối năm về xứ Nghệ và Đô Lương - ngày ấy, bây giờ (23/01/2016)
- Mưa trắng cờ lau (14/01/2016)
- Tản mạn lễ Đông Chí (14/01/2016)
- Ghi chép tìm mộ liệt sĩ nhân dịp kỷ niệm Ngày thương binh liệt sĩ 27/07/2015 (21/07/2015)
- Bài viết kỷ niệm ngày 30/04: Nghĩa tình đồng đội (28/04/2015)
- Bài viết kỷ niệm ngày 30/04: Một đêm không ngủ (28/04/2015)
- Tôi đi nhận họ - Tùy bút Bùi Hoa Nam (23/01/2015)
TÌM KIẾM BÀI VIẾT
THƯ VIỆN ẢNH
           Việc họ xưa & nay
 Văn hóa dòng họ: Diện mạo và hướng đi
 Văn hóa dòng họ và dòng họ văn hóa
 Vai trò tộc trưởng xưa và nay khác nhau như thế nào?
 Nguyên tắc cúng, khấn, vái, lạy
 Gia phả và nhà thờ họ
           Truyền thống văn hóa
 Bàn về cách xưng hô trong gia đình
 Đám giỗ có vị trí quan trọng trong việc thờ cúng tổ tiên
 Để gia phả trở thành nhân tố tích cực trong việc phát huy truyền thống văn hóa dân tộc Việt Nam
 Gia phong xứ Nghệ
 Gia đình, dòng họ - những vấn đề cơ bản của văn hoá làng, xã Việt Nam
           Làng quê Việt Nam
 Trò vui dân gian ngày xuân thuở xưa và ý nghĩa nhân văn của nó
 Việc làng nước ngày xưa
 Cổng làng - hồn Việt xưa nay vương vấn...
 Đình làng - gương mặt kiến trúc cổ Việt Nam
 Kiến trúc làng Việt Nam
TRANG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ BAN LIÊN LẠC HỌ BÙI NGHỆ AN
Email :
hobuinghean@gmail.com - Website : www.hobuinghean.com.vn
Trưởng ban liên lạc : Bùi Xuân Lương - Điện thoại : 0945.912.618
Phụ trách nội dung : Bùi Chí Nhân - Điện thoại : 0915.555.977

du học nhật bản tại tp vinh học tiếng nhật tại tp vinh du học nhật bản tại nghệ an học tiếng nhật tại nghệ an